Ô nhiễm ánh sáng là gì và ảnh hưởng đến chúng ta như thế nào?

Ô nhiễm môi trường là một vấn đề nóng bỏng toàn cầu hiện nay, tuy nhiên rất hiếm có người biết về Ô Nhiễm Ánh Sáng – một hiện tượng được các nhà khoa học đánh giá nghiêm trọng vượt trên cả ô nhiễm môi trường. Vậy ô nhiễm ánh sáng là gì và nó ảnh hưởng đến chúng ta như thế nào?

Đầu tiên là phải dẫn link tới trang wikipedia về ô nhiễm ánh sáng (https://vi.wikipedia.org/wiki/Ô_Nhiễm_Ánh_Sáng) để bạn nắm được không khí của chủ đề này.

Ô nhiễm ánh sáng là gì và ảnh hưởng đến chúng ta như thế nào?, ô nhiễm ánh sáng, ô nhiễm ánh sáng ở việt nam, anthropogenic là gì, trung tâm phát triển sức khỏe cộng đồng ánh sáng, light pollution

Ô nhiễm ánh sáng là gì và ảnh hưởng đến chúng ta như thế nào?

Ô nhiễm ánh sáng là gì và ảnh hưởng đến chúng ta như thế nào?

Bây giờ thì, đây là những ảnh hưởng chính của ô nhiễm ánh sáng:

  • Gây lãng phí rất nhiều năng lượng và tiền của. Việc chú ý rằng năng lượng lãng phí này đến từ đâu là rất quan trọng. Nếu một hoạt động nào đó gây lãng phí năng lượng qua việc đốt cháy nhiên liệu hoá thạch thì nó đang góp phần làm trầm trọng thêm hiệu ứng nhà kính chẳng vì lí do gì có ích; cũng giống như hầu hết các trường hợp ô nhiễm ánh sáng khác trên thế giới.
  • Có ảnh hưởng nghiêm trọng và thậm chí gây chết cho hệ sinh thái. (Hoạt động giao phối của một số chủng loài sẽ bị gián đoạn, trong khi các loài khác sẽ dễ trở thành con mồi hơn trong môi trường ngập tràn ánh sáng như thế.)
  • Làm che lấp mất bầu trời đêm của ta. Trong 99.9% của lịch sử nhân loại, chúng ta đã luôn được ngắm nhìn một bầu trời đêm lấp lánh muôn ngàn ánh sao khi trời quang đãng, bao gồm cả dải ngân hà. Hiện tượng này đã góp phần vào việc kiến tạo nên tôn giáo, triết học và khoa học; là chất xúc tác vô cùng quan trọng cho trí tò mò của con người.
  • Có ảnh hưởng rất sâu sắc lên thể xác lẫn tinh thần con người. Bởi vì vấn đề này gần với chuyên môn của tôi hơn, tôi sẽ giải thích phần này rộng hơn một chút (và hi vọng những người khác trong cùng lĩnh vực này cũng sẽ đóng góp thêm!)
Ô nhiễm ánh sáng là gì và ảnh hưởng đến chúng ta như thế nào?, ô nhiễm ánh sáng, ô nhiễm ánh sáng ở việt nam, anthropogenic là gì, trung tâm phát triển sức khỏe cộng đồng ánh sáng, light pollution

Ô nhiễm ánh sáng là gì và ảnh hưởng đến chúng ta như thế nào?

Con người, cùng với hầu hết các sinh vật trên Trái Đất, rất phụ thuộc vào thời sinh học (chronobiology). Thời sinh học của con người đóng vai trò gì trong ô nhiễm ánh sáng? Là do nhịp diệu sinh học hằng ngày (circadian rhythm) của họ. Đầy đủ mà nói, đây là chuỗi nối tiếp giữa các diễn tiến sinh hoá học, sinh lý học hoặc hành vi học theo chu kì 1 ngày. Nhịp điệu sinh học hằng ngày của chúng ta đã được khắc sâu vào cơ thể rồi, và còn theo cả vào bộ gen của chúng ta nữa. Nói tóm lại, bạn không thể chối bỏ sự thật là cơ thể bạn có nhịp điệu sinh học.

Vậy bây giờ, tại sao đây lại là vấn đề quan trọng khi nói tới ô nhiễm ánh sáng? Đồng hồ báo thức sinh học (zeitgeber) hiệu quả nhất cho hầu hết sinh vật sống, bao gồm cả con người, là ánh sáng. Điều này hoàn toàn có lý, bởi lẽ việc tiếp xúc với ánh sáng luôn được xoay vòng theo một chu kỳ “circadian” (gần 1 ngày) từ cả trước khi có sự sống trên hành tinh này nữa. Nhịp điệu ngoại sinh (exogenous rhythmic) bắt đầu khi có ánh sáng chính là nền tảng của cuộc sống này, như chúng ta đã biết.

Việc ô nhiễm ánh sáng quá mức có tiềm năng gây rối loạn nhịp điệu sinh học thông qua đồng hồ báo thức sinh học đã được đề cập ở trên kia. Bằng cách nào? Phần được nghiên cứu nhiều nhất về việc nhịp điệu của chúng ta bị rối loạn do tiếp xúc với ánh sáng là sự tiết ra hormone Melatonin, qua tuyến tùng của não bộ. Cụ thể hơn, ánh sáng thực ra sẽ gây ức chế việc giải phóng Melatonin phần lớn qua việc kích hoạt hạt nhân siêu âm (suprachiasmatic nucleus).

Ô nhiễm ánh sáng là gì và ảnh hưởng đến chúng ta như thế nào?, ô nhiễm ánh sáng, ô nhiễm ánh sáng ở việt nam, anthropogenic là gì, trung tâm phát triển sức khỏe cộng đồng ánh sáng, light pollution

Ô nhiễm ánh sáng là gì và ảnh hưởng đến chúng ta như thế nào?

Và đây là khi các manh mối kết hợp lại:

  • Ô nhiễm ánh sáng quá mức đồng nghĩa với việc bạn sẽ phải tiếp xúc với ánh sáng vào ban đêm. Việc tiếp xúc này kích hoạt hạt nhân siêu âm và ức chế sự giải phóng melatonin từ tuyến tùng não (hãy ghi nhớ là bước sóng và độ mạnh ánh sáng khác nhau cũng ảnh hưởng đến mức độ kích hoạt). Tôi đã đơn giản hoá lời giải thích này, nhưng bạn hiểu rồi đấy. Okay, ô nhiễm ánh sáng sẽ gây rối loạn cho việc tiết melatonin trong cơ thể bạn đấy… thì sao?
  • Như đã nhắc đến, melatonin là một hormone có liên quan đến rất nhiều con đường sinh hoá (biochemical pathways) đã tiến hoá để hoạt động trong bóng tối. Không phải con đường nào trong số đó cũng đã được hiểu rõ và cách chúng hoạt động trong sinh vật sống càng mù mờ hơn. Tuy nhiên, có bằng chứng cho thấy mức độ melatonin trong cơ thể có ảnh hưởng lớn đến tâm trí con người; bao gồm lo lắng, căng thẳng, trầm cảm và các hội chứng tâm lí khác. Nếu bạn có hứng thú thì đây là 2 cái link về vấn đề này (https://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?Volume=142&page=811&journalID=13) (http://www.futurescience.com/melatoni.html)
  • Mặc dù chúng ta vẫn chưa nắm bắt hết được việc có ánh sáng ban đêm ảnh hưởng gì đến cơ thể con người, chỉ biết thế này là quá đủ: ô nhiễm ánh sáng quá mức về đêm có thể gây ra các hội chứng cho cơ thể. Nhưng trên tất cả mọi chuyện này nữa, dược học và khoa học vẫn thường cho chúng ta các bài học về tầm quan trọng của sự khiêm nhường khi nhắc đến cơ chế tiến hoá: nếu như nó khởi điểm từ một khoảng thời gian rất lâu trước (hàng tỉ năm) và đã sống sót qua hàng loạt cuộc chọn lọc tự nhiên hay thảm sát hàng loạt, thì có lẽ nó ở đó là có lý do và chúng ta đừng có làm gì nó thì hơn.

Cuối cùng, tôi nghĩ rất nên nhắc đến tầm ảnh hưởng về tâm lý mà các vì sao có thể mang tới với con người. Việc ngắm nhìn một bầu trời đầy sao sẽ luôn mang lại cho chúng ta cảm giác thật khiêm tốn. Quan trọng hơn là cảm giác này đi kèm với sự nhận thức được loài người nói riêng và cuộc sống nói chung là như thế nào: chúng ta ở cùng một hành tinh, xoay vòng trong khoảng không rộng lớn, và chẳng có ai ngoài chính mình để phải sợ hãi. Nếu như mất đi các vì sao, sẽ khó khăn hơn nhiều để các thế hệ sau nhận ra rằng chúng ta đều cùng chung chí hướng. Và nếu chúng không nhận ra được thì tương lai sẽ tăm tối hơn rất nhiều.

Reply