Điều chỉnh lạm phát: Sai lầm phổ biến khi so sánh doanh thu phim ảnh qua các thời kỳ

[MỞ ĐẦU]

Giới Thiệu

Chào mọi người.

Mình là một fan Marvel và vốn cũng rất thích tìm hiểu về doanh thu phòng vé. Từ lúc Avengers: Endgame được công chiếu hồi cuối tháng 4 đến giờ, những cuộc tranh luận về doanh thu của phim luôn rất được quan tâm, đặc biệt là khi đặt lên bàn cân với phim có doanh thu cao nhất thế giới hiện tại là Avatar. Tuy nhiên, thường sẽ có nhiều thắc mắc về sự công bằng khi so sánh doanh thu của Endgame với 1 phim từ 10 năm trước.

Hiện tại thì vòng đời của Endgame tại rạp cũng đã sắp đi đến hồi kết và Disney cũng đang có kế hoạch biến Endgame trở thành phim có doanh thu cao nhất thế giới bằng các bản chiếu lại (dự kiến trong 4 tuần nữa), mình nghĩ một bài viết như thế này là cần thiết để mọi người có thể hiểu rõ hơn về việc so sánh doanh thu phòng vé giữa các thời đại cũng như trả lời 3 câu hỏi chính sau:

• “Tại sao người ta không chính thức điều chỉnh lạm phát khi tính toán doanh thu phim?”

• “Khác biệt về thời đại ảnh hưởng đến công nghiệp phòng vé như thế nào”

• “Giá trị phòng vé và văn hóa của Endgame và Avatar thực sự chênh lệch ra sao”

Nội dung sẽ bao gồm 3 phần lớn:

I. Thực tế về các phương thức quy đổi doanh thu.

  1. Inflation (Lạm phát)
  2. Exchange Rate (Tỷ giá hối đoái)
  3. Admission & Attendance (Lượng vé & Lượng người)

II. Tính chất ưu nhược của thị trường phim ảnh qua từng thời đại.

  1. Analog Era (Xưa)
  2. Digital Era (Nay)

III. Phân tích “Endgame VS Avatar” theo Q&A và 1 phần Extras.

_________________________________

Mục Tiêu

1. Chứng minh rằng việc so sánh doanh thu phim ảnh qua các thời kỳ bằng những phương thức không chính thống luôn cực kì khập khiễng.

2. Điện ảnh là một nền công nghiệp gắn liền với thời đại. Doanh thu phòng vé theo đó cũng có liên hệ mật thiết với tình hình kinh tế, xã hội và văn hóa của từng thời kỳ. Những yếu tố này có thể dễ dàng thay đổi theo từng năm, thậm chí theo tháng, theo tuần. Những thay đổi này, có thể mang đến những ảnh hưởng tích cực, và cả tiêu cực cho doanh thu của phim ảnh mà không ai có thể điều chỉnh được.

Bản chất phòng vé là một hình thức kinh doanh, nên điều mà Hollywood quan tâm đến chỉ là doanh số và lợi nhuận. Cũng vì thế, con số chính thức duy nhất được sử dụng trong tính toán doanh thu phòng vé luôn là doanh thu USD thuần.

Vậy nên, khi bắt đầu bàn luận bất kì điều gì ngoài con số đó, chúng ta đã chuyển hướng từ “box office gross” – “doanh thu phòng vé” sang tranh luận về “box office value” – “giá trị phòng vé” của các phim. Và chủ đề đó là một cái hố sâu vô tận mà không ai có đủ khả năng để lấp đầy. Vấn đề này đã, đang và sẽ tiếp tục là một chủ đề gây tranh cãi khắp các forums doanh thu trên thế giới, kể cả với những chuyên gia.

_________________________________

[NỘI DUNG]

I. Phân Tích Các Phương Thức Điều Chỉnh

Tuy ở đây mình chia ra thành 3 phương thức tách biệt, nhưng trên thực tế, tất cả đều có liên quan tới nhau
_________________________________

1. INFLATION (Lạm phát)

“Tính lạm phát thì còn khuya Endgame mới đuổi kịp Avatar, hẳn 3.3 tỉ USD cơ….”

“Tính lạm phát thì còn khuya Endgame mới đuổi kịp Avatar, hẳn 3.3 tỉ USD cơ….”

Cái này không chính xác. Vì con số 3.3 tỉ USD kia được tính bằng cách sử dụng lạm phát CPI – Consumer Price Index, trong khi giá vé xem phim không hề tăng kịp với tốc độ của kiểu lạm phát này, gây mất công bằng cho các phim về sau.

———-

• Trước khi đi vào phân tích xem cách làm này không phù hợp như thế nào, trước hết phải tìm hiểu tính doanh thu theo lạm phát là “để làm gì”:

“Lạm phát là sự tăng mức giá một cách liên tục của hàng hóa và dịch vụ theo thời gian và sự mất giá trị của một loại tiền tệ”

=> Lạm phát làm cho giá vé xem phim tăng lên theo thời gian. Qua nhiều năm, giá vé xem phim trở nên cao hơn rất nhiều, dẫn đến những phim về sau có thể dễ dàng đạt doanh thu cao hơn so với phim ngày trước. Vậy, quy đổi doanh thu theo lạm phát là để việc so sánh “giá trị phòng vé” giữa 2 phim thuộc hai thời điểm khác nhau được công bằng hơn.

———-

• Đây là vấn đề:

Chúng ta cần phải phân biệt giữa “lạm phát CPI” và “lạm phát giá vé xem phim”. “Lạm phát CPI” là một chỉ số bị động, thể hiện sự mất giá của một đồng tiền, còn “lạm phát giá vé xem phim” là sự tăng trưởng chủ động của giá vé xem phim, và cũng là thứ ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu phim. Và hai thứ này có tốc độ tăng trưởng không hề giống nhau.

Lí do ở đây:

Lạm phát CPI là một chỉ số dựa trên sự tăng giá của “một rổ hàng hóa” qua từng năm. Rổ hàng này cứ vài năm thì được thay đổi để phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng. Tuy nhiên, trong rổ hàng này chưa bao giờ có “vé xem phim”, vì vé xem phim không phải là một mặt hàng tiêu dùng có tính phổ thông. Do đó, sự biến đổi của lạm phát CPI chẳng có liên hệ mật thiết nào với sự tăng giảm giá vé xem phim cả. Lạm phát tăng nhiều, chưa chắc giá vé xem phim đã tăng tương đương và ngược lại.

=> Theo Kinh Tế Vĩ Mô, một trong những vấn đề của lạm phát CPI là “làm quá lên sự tăng giá thực sự của hàng hóa/dịch vụ”.

———-

• Tất cả các web quy đổi doanh thu theo lạm phát đều đang sử dụng CPI để tính, vì thông tin về giá vé xem phim trung bình qua các năm rất không rõ ràng ở tất cả các nước trên thế giới, chưa kể đến % các loại vé khác nhau ở mỗi phim. Điều này làm con số doanh thu lạm phát theo CPI bị thổi phồng so với con số thực tế mà các phim sau này cần phải đạt tới. Cũng có nghĩa là, bảng doanh thu lạm phát của Wiki là quá cao so với thực tế.

Ví dụ tượng trưng: Lạm phát CPI của 1 đồng tiền từ 2009-2019 là 20%. Tuy nhiên lạm phát giá vé xem phim chỉ là 10%. Dẫn đến việc quy đổi doanh thu theo CPI hoàn toàn không chính xác.

Theo CPI:

1 đồng 2009 = 1.2 đồng 2019

Thu 10 đồng 2009 = Thu 12 đồng 2019

Theo giá vé:

1 vé 2009 = 1 đồng => Bán 10 vé = Thu 10 đồng 2009

1 vé 2019 = 1.1 đồng => Bán 10 vé = Thu 11 đồng 2019

=> Thế nên, phim về sau thực chất lại phải bán được nhiều vé hơn thì mới bằng được con số lạm phát theo CPI. Mà theo nguyên lí của Kinh Tế Vĩ Mô, giá trị của tiền tệ có thể thay đổi theo thời gian, nhưng giá trị của hàng hóa/dịch vụ thì không. Mà giá trị hàng hóa/dịch vụ của một phim lại nằm ở giá trị của những chiếc vé được bán ra. Vì thế, phương thức quy đổi này đã thất bại trong việc tính toán “giá trị phòng vé” của một phim.

———-

• Bảng điều chỉnh lạm phát của Wikipedia sẽ có tác dụng nếu bạn cần đổi 1 cục tiền từ 2009 sang một cục tiền tương ứng ở 2019, hoặc neo giá vào bản vị vàng. Hoặc nếu nhìn trên phương diện điện ảnh, mua đứt Avatar sẽ có giá 2.788 tỉ USD vào 2009 và 3.3 tỉ USD vào 2019.

Tuy nhiên, khi so sánh giữa Avatar và Endgame, sẽ xuất hiện một trung gian mua bán là vé xem phim. Khi đó, số tiền doanh thu không còn là một khối nguyên vẹn nữa mà sẽ là tổng vé × giá vé. Lấy con số 3.3 tỉ USD để áp vào Endgame sẽ là không công bằng vì Avatar đã cầm sẵn 1 cục tiền trong tay, còn Endgame thì bây giờ mới bắt đầu bán vé để kiếm tiền.

———-

• Sự rắc rối này cũng chính là lí do doanh thu lạm phát không bao giờ được công nhận một cách chính thức, mà chỉ luôn là ước lượng từ các nguồn khác nhau:

Ví dụ: “Gone with the Wind” (1939) được quy đổi ra $3.400B (2014) bởi Kỉ Lục Guinness. Tuy nhiên, chủ sở hữu phim là Turner Entertainment lại công bố là $3.300B (2007). Các ước tính khác cũng khá loạn, có cái đặt dưới $3.000B (2010), cái nữa thì lại $3.800B (2006).
———-

• Có bạn sẽ nói rằng: “Nếu thế thật thì tại sao phải đợi tới lượt mình nói, mà không thấy từ các báo?”

Thực ra là có.

Có 2 bảng xếp hạng lạm phát phổ biến nhất hiện giờ, là từ Wikipedia và Box Office Mojo. Cả 2 đều điều chỉnh theo nguyên tắc: Lạm phát CPI × Doanh thu USD.

Chú thích của Wiki về sự rắc rối của các phương thức quy đổi nằm ngay phía trên cái bảng mà mọi người vẫn hay đọc: “…vì có quá nhiều yếu tố ngoại cảnh xoay quanh các phương thức quy đổi trên quy mô toàn thế giới, sử dụng lạm phát cũng chỉ là một trong những cách có giá trị tham khảo với nhiều thiếu sót”: https://en.m.wikipedia.org/wiki/List_of_highest-grossing_films

Còn với Box Office Mojo, dù là trang web hàng đầu trong cập nhật dữ liệu phòng vé, họ vẫn từng làm rất nhiều điều kì cục về những thông tin mà họ tự điều chỉnh trên website của mình. Từ việc tính sai lượng vé bán ra của Avatar (quy đổi 97 triệu vé – thực tế 76 triệu vé) vì chỉ sử dụng giá vé 2D trung bình mà quên là Avatar bán chủ yếu là vé 3D đến việc điều chỉnh doanh thu Trung Quốc theo tỉ giá hối đoái thực… CEO của BOM cũng từng thừa nhận thiếu sót về những bảng quy đổi của họ.

Một nguồn mà mình đã tham khảo cho phần này, tất nhiên là còn rất nhiều nguồn khác: https://slate.com/news-and-politics/2009/07/why-journalists-don-t-account-for-inflation-when-they-report-box-office-records.html
———-

• Thế nếu lạm phát CPI là không phù hợp, và thực sự muốn so sánh chính xác “giá trị phòng vé” của các phim bằng “lạm phát giá vé” thì phải làm sao?

Chúng ta phải tìm được thông tin chính xác theo % của từng định dạng vé được bán ra của mỗi phim (2D, 3D, IMAX…), và đảm bảo được rằng giá trị hàng hóa của mỗi chiếc vé không thay đổi (2D 2009 tương đương 100% với 2D 2019) vì nếu có thay đổi (nhờ công nghệ phát triển, xem phim sáng hơn, âm thanh to hơn…), thì toàn bộ mô hình sẽ bị dịch chuyển (dựa trên Aggregate Production Function – Hàm Sản Xuất Tổng Hợp). Sau đó, lấy giá vé mới của từng định dạng nhân với % vé của mỗi phim sẽ ra được con số “điều chỉnh lạm phát” chính xác nhất.

Và điều này cần phải được lặp lại mỗi năm.

APF trong Kinh Tế Vĩ Mô: https://saylordotorg.github.io/text_macroeconomics-theory-through-applications/s20-15-the-aggregate-production-funct.html

Ồ, và còn phải làm điều này ở từng quốc gia trên thế giới nữa, kể cả những nước có nền kinh tế trong tình trạng cực kì mơ hồ.

———-

• Trên thực tế, giá vé xem phim hoàn toàn không thể đuổi kịp CPI, ngay cả trong thời kỳ bùng nổ lạm phát.

Một số ví dụ:

– Có nhiều bạn đã bảo mình là giá vé 3D Avatar thực chất là đắt hơn so với giá vé 3D Endgame ở VN.

– Giá vé xem phim ở Nhật Bản đã không tăng trong suốt 26 năm: https://www.theguardian.com/film/2019/jun/03/japanese-cinema-ticket-prices-go-up-for-first-time-in-26-years

– Trong năm 2015, đồng Euro tăng khoảng 35 cents chỉ trong 1 năm. Cùng lúc đó, giá vé xem phim tăng 0%: 

– Brazil, Nhật Bản, UK, Nga và các nước Châu Âu là điển hình cho việc này: 

– Ở Tây Ban Nha, dù quy đổi bằng lượt vé hay lạm phát giá vé, thì doanh thu Avatar đều sẽ sụt giảm khoảng 30 triệu USD ở 2019: 

=> Mình khá chắc chắn đây cũng là tình trạng chung trên thế giới. Và đây cũng là lúc doanh thu tính bằng số lượng vé có tác dụng trong việc so sánh, nhưng mình sẽ để lại cho phần sau.

———-

Có thể kết luận rằng, không thể dùng lạm phát để so sánh doanh thu phim qua các thời kỳ vì nó quá thiếu chính xác và quá khó khăn để thực hiện. Kể cả khi có làm được, đừng tưởng như thế là đã hết vì còn phải quy đổi doanh thu lạm phát nội địa đó ra USD sử dụng tỉ giá hối đoái mới nhất nữa. Và điều đó sẽ dẫn chúng ta đến với yếu tố quy đổi thứ 2.

_________________________________

2. EXCHANGE RATE (Tỷ giá hối đoái)

Tỷ giá hối đoái giữa hai tiền tệ là tỷ giá mà tại đó một đồng tiền này sẽ được trao đổi cho một đồng tiền khác

Nếu lạm phát là một yếu tố cực kì hiển nhiên, dễ thấy, nhưng có ảnh hưởng không đáng kể lên chênh lệch doanh thu phim trong ngắn hạn, thì tỷ giá hối đoái lại là một yếu tố ít hiển nhiên và ít được nhắc tới hơn, nhưng lại có ảnh hưởng cực kì rõ ràng và nhanh chóng đến doanh thu phòng vé quốc tế.

———-

• “Tỷ giá hối đoái giữa hai tiền tệ là tỷ giá mà tại đó một đồng tiền này sẽ được trao đổi cho một đồng tiền khác”

———-

• Doanh thu phòng vé dù được tính bằng USD, nhưng không phải quốc gia nào cũng dùng USD để mua vé xem phim. Doanh thu quốc tế được tính trong đồng nội địa, rồi quy đổi ra USD để tính vào tổng doanh thu toàn cầu. Nếu phim được chiếu trong thời điểm USD mất giá, doanh thu quốc tế sẽ được hưởng lợi cực kì nhiều (Avatar). Ngược lại, nếu phim được chiếu trong thời kỳ USD đạt đỉnh, doanh thu quốc tế của phim sẽ bị kìm hãm rất nhiều (Titanic, Endgame).

Avatar có doanh thu quốc tế là 2.027 tỉ USD vào giai đoạn 2009-2019, bán được khoảng 290 triệu vé toàn cầu (76 triệu ở Bắc Mỹ). Theo Box Office Theory Forums, nếu quy đổi doanh thu nội địa ở các nước ra USD sử dụng tỷ giá hối đoái (ER) của 2019, con số này của Avatar sẽ tụt xuống còn ~1.45 tỉ USD. Dẫn đến tổng doanh thu của Avatar (chưa điều chỉnh lạm phát) ở 2019 sẽ chỉ còn 2.2 tỉ USD. Tất nhiên khi điều chỉnh lạm phát giá vé, thì con số này sẽ tăng lên (nhưng chẳng biết là bao nhiêu). Nhưng vậy cũng đã đủ để thấy tình hình ER bất lợi đến thế nào với các phim hiện tại khi bị so sánh với phim tầm 2009-2010.

Vậy chuyện gì đã diễn ra vào 2009-2010?

Đại Suy Thoái (The Great Recession). Cuộc suy thoái kinh tế này đã khiến đồng USD trở nên cực kì yếu ớt trong giai đoạn đó. Và trong suốt 10 năm qua, sức mạnh của đồng USD đã tăng lại lên rất nhiều, kéo theo tỷ giá hối đoái quốc tế giảm mạnh, ở nhiều nước giảm mất 1 nửa hoặc cá biệt như Venezuela giảm hàng chục lần.

Đây là bảng ER 2009-2019 ở một số thị trường trọng điểm của Avatar: 

Không biết vì tình cờ hay may mắn, việc Avatar 2 chuyển lịch chiếu sang 2021 có thể sẽ giúp nó tránh được tình trạng sụt giảm ER nghiêm trọng từ 2017-2020.

Vậy còn Endgame thì sao?

Doanh thu quốc tế của Endgame sẽ kết thúc tầm 1.920 tỉ USD, bán được khoảng 380 triệu vé toàn cầu (85 triệu ở Bắc Mỹ). Đương nhiên doanh thu nội địa của Endgame ở hầu hết các nước cũng đã vượt Avatar, chỉ có doanh thu USD là kém vì sụt giảm ER.

Nếu chỉ cần có ER của Infinity War vào 2018, Endgame giờ đã thoải mái vượt 2.8 tỉ USD, còn với ER của 2009 sẽ là hơn 3 tỉ USD:

Tuy nhiên, những cái đó cũng chỉ là giả định nếu 1 phim có khả năng bán vé giống nhau qua tất cả các thời điểm (vốn dĩ không đúng): 

———-

• Sở dĩ doanh thu USD của cả 2 vẫn xấp xỉ ngang nhau, ngoài do sụt giảm ER, còn vì thực tế là 2/3 doanh thu của Avatar đến từ vé 3D, và chỉ có 1/3 là 3D cho Endgame. Điều này lại càng làm lạm phát không còn nhiều ý nghĩa, vì lạm phát giá vé 2D của Endgame cũng sẽ chỉ tương đương với giá vé 3D của Avatar (thậm chí ở nhiều nước giá vé 3D sẽ cao gấp đôi 2D). Có thể hiểu là ATP – Average Ticket Price – Giá Vé Trung Bình của Avatar cao hơn hẳn Endgame.

———-

• Ảnh hưởng của lạm phát là lâu dài và chậm rãi, còn ảnh hưởng của ER là cực nhanh, có thể tính theo tuần.

Dễ thấy nhất là chiến tranh thương mại Mỹ – Trung hồi tháng 5 đã đẩy ER của Chinese Yuan từ ¥6.73 = 1 USD lên ¥6.84 = 1 USD, làm Endgame hụt mất khoảng 1 triệu USD (vì đã gần cuối vòng đời). Nếu áp dụng ER mới lên toàn bộ số Yuan thu được, doanh thu Endgame sẽ chỉ còn 614 triệu USD (cách Mojo tính, thay vì số thực tế là 629 triệu USD từ Disney). Nhưng doanh thu quốc tế sẽ được chuyển đổi vào T2 mỗi tuần, nên giảm thiểu được thiệt hại: 

Nếu quay ngược về 2018, dùng ER của Infinity War là ¥6.35 = 1 USD, Endgame sẽ thu được 667 triệu USD ở Trung Quốc. Cũng có nghĩa là chỉ trong vòng 1 năm, Endgame đã hụt mất doanh thu cơ hội gần 40 triệu USD ở Trung Quốc, tính trên toàn cầu có thể mất khoảng 100 triệu USD: 

Một số đồng tiền đã sụt giảm quá mạnh đến mức sẽ phải tốn tầm 20 năm để lạm phát có thể đuổi kịp và bù trừ: 

———-

• Ví dụ thực tế:

– Tây Ban Nha:

– Brazil: 

———-

Đây cũng chính là lí do tại sao suốt 10 năm nay, không một bộ phim nào có thể tiếp cận phạm vi 700 triệu USD cách Avatar. Thử nghĩ, trong một thời đại mà rạp phim không còn chiếm thế độc tôn, dịch vụ cạnh tranh bủa vây, bản phim lậu ở khắp nơi, bạn bán được gấp rưỡi số lượng vé so với 1 phim từ 10 năm trước – thời kỳ hoàng kim của phòng vé, nhưng doanh thu quy đổi ra USD vẫn chưa thể bằng nổi. Vượt là điều không tưởng.

Và điều này cũng cho thấy khả năng bán vé của Endgame thực sự tốt đến mức nào khi gần như vượt qua được mọi trở ngại để đến gần với Avatar tới như vậy.

_________________________________

3. ADMISSION & ATTENDANCE (Lượng vé bán ra & Lượng người xem)

Hai yếu tố ở trên là yếu tố tiền tệ, chịu nhiều thay đổi theo thời gian. Để tránh đi các yếu tố này, ở nhiều nước còn sử dụng số liệu vé bán ra và đầu người đi xem phim để so sánh. Phương thức tính theo admission được dùng nhiều nhất ở Hàn Quốc, còn theo attendance thường dùng ở Châu Âu (Pháp, Đức…). Nhưng ở phần lớn các thị trường khác, studio hoàn toàn không công bố những số liệu này. Thế nên chúng ta đành phải dựa vào các ước tính từ các insiders trong box office threads của từng quốc gia trên The Box Office Theory Forums.

———-

• Ở mảng này thì Endgame hoàn toàn vượt trội so với Avatar, nhờ nhiều vào Trung Quốc (nhưng bỏ Trung Quốc ra vẫn hơn 1 ít). Toàn cầu 290 triệu vé vs 380 triệu vé:

Con số này của Infinity War là 280 triệu vé, cũng rất gần với Avatar, tuy nhiên doanh thu USD thua xa vì giá vé trung bình của Avatar cao hơn.

———-

• Thoạt đầu phương thức so sánh này nghe rất hợp lí, vì giả định của chúng ta là giá trị của mỗi chiếc vé là giống nhau, phim nào bán nhiều vé hơn là có “giá trị” cao hơn. Tuy nhiên, thực chất cách hiểu này vẫn còn rất nhiều thiếu sót.

Đầu tiên, giá trị của mỗi chiếc vé 2D, 3D, IMAX, 4DX hay Dolby… là không giống nhau. Thậm chí ngay đến chất lượng 1 vé 2D bây giờ cũng sẽ khác với 1 vé 2D ngày trước nhờ tiến bộ công nghệ.

Vấn đề với admission là nếu một bộ phim có thể thuyết phục người xem trả nhiều tiền hơn để xem nó trong các định dạng cao cấp, thì nó vẫn hoàn toàn xứng đáng với số tiền đó. Cũng tương tự với attendance khi không tính tới những người đi xem phim lại nhiều lần. Nếu chỉ so đơn thuần là lượng vé bán ra, các studios hoàn toàn có thể mở những buổi chiếu với giá vé rẻ bèo để thao túng doanh thu.

Phương thức này cũng sẽ thất bại trong việc điều chỉnh theo sự phát triển của từng thị trường và tốc độ tăng trưởng dân số,… Dân số tăng không có nghĩa là nhu cầu xem phim cũng sẽ tăng lên cùng tốc độ (vì dimishing returns – quy luật lợi suất giảm dần của đường cầu).

———-

• Trong trio Avatar – Titanic – Endgame, thứ hạng xếp theo khả năng bán vé sẽ là Titanic – Endgame – Avatar. Titanic thực sự là một con quái vật khi ước tính lượng vé bán ra có thể vượt ngưỡng 500 triệu vé toàn cầu và 4- 5 tỉ USD nếu điều chỉnh cho cả lạm phát và ER. Avatar có lượng vé ít nhất, nhưng nhờ bán được chủ yếu là vé 3D giá cao nên doanh thu tổng rất vượt trội. Còn lợi thế của Endgame là sự phát triển của các thị trường mới nổi như Đông Nam Á và Trung Quốc. Nên theo lý thuyết, Endgame bán được nhiều vé thứ 2 trong lịch sử điện ảnh toàn cầu, tuy nhiên còn khá nhiều phim từ những thời xa xưa như Gone with the Wind gần như không có info gì nên cũng không dám chắc.

———-

Cách so sánh đúng nhất khi sử dụng số lượng vé sẽ là % lượng vé bán ra nằm trong tổng lượng người có nhu cầu đi xem phim thường xuyên trên tổng dân số. Nói cách khác, là không tính được.

___________________

Ba nội dung vừa rồi đã giúp chúng ta hiểu được các yếu tố kinh tế và tiền tệ tác động như thế nào đến doanh thu phim qua các thời kỳ. Bây giờ sẽ đến các yếu tố về thị trường, cũng như văn hóa – xã hội.

_________________________________

II. Tính Chất Thị Trường

Phần này sẽ được chia thành 2 phần nhỏ: thời kỳ analog và thời kỳ digital (xưa và nay). Cơ bản là để chứng minh mỗi thời kỳ đều có những ưu điểm (pros) và nhược điểm (cons) riêng và ảnh hưởng cũng là rất khó đoán.

______________________

1. Analog Era

[PROS]

Có thể nói ưu điểm chung và lớn nhất của thời kỳ này chính là sự độc tôn của rạp chiếu phim – loại hình giải trí rẻ nhất và có lẽ cũng là duy nhất nếu muốn thưởng thức phim ảnh. Điều này dẫn đến “giá trị kinh tế” của một phim được tối đa hóa và thể hiện gần như 100% ở phòng vé => “Giá trị kinh tế” = “Giá trị phòng vé”.

Các nhân tố có liên quan:

• Cạnh tranh gần như không tồn tại.

Cạnh tranh ở đây bao gồm cả về đối thủ trực tiếp ở phòng vé và các loại hình giải trí cạnh tranh khác. Một năm có rất ít bom tấn, lịch chiếu được rải đều ra suốt năm. Một phim lớn có thể được chiếu hàng tháng trời, hàng năm trời mà không sợ bị cắt suất hay lịch chiếu, vì đơn giản nó là một trong vài bộ phim duy nhất đang được trình chiếu. Thêm vào đó, nhờ thiếu đi các loại hình giải trí cạnh tranh như TV shows, Internet, console games hay các thiết bị điện tử phổ thông bây giờ như điện thoại, laptop…, rạp phim trở thành sự lựa chọn hợp lí nhất khi mọi người muốn đi ra ngoài.

• Home-media vẫn chưa phát triển

Thời điểm đó, ngay cả xem xong phim rồi, cách duy nhất để xem lại cũng chỉ là ở rạp. Những bản VHS, DVD, hay Bluray đều sẽ tốn hàng năm, thậm chí hàng chục năm trời mới được ra mắt. Thậm chí những thứ tưởng chừng rất bình thường như trailers phim hay các clip cuts cũng không tồn tại.

• Marketing thông qua các phương tiện truyền thông chính thống

Thời đó, tiếp cận thông tin về một bộ phim mới ra rạp sẽ chỉ thông qua 2 con đường: báo giấy hoặc chương trình thời sự. Đây là hai phương tiện có sức thuyết phục rất cao, và cũng là nguồn tin duy nhất để khán giả có thể tiếp cận đến phim ảnh. Cho nên, người ta sẽ dễ dàng tin tưởng và chi trả cho việc ra rạp xem phim hơn.

=> Nói tóm lại, phim ở thời kỳ này có khả năng kiếm được bao nhiêu tiền thì nó sẽ kiếm được tất cả số tiền đó ở phòng vé. Đây cũng là lí do khi điều chỉnh cho doanh thu lạm phát, các phim thời xưa luôn có thứ hạng cực kì cao.

Ví dụ: “Gone With the Wind”

Phim chiếu năm 1939, thu về $200 triệu ở Bắc Mĩ, quy đổi lạm phát ra 2019 là $1.8 tỉ USD. Theo Box Office Mojo, điều này nghĩa là phim sẽ bán được 202 triệu vé với giá vé trung bình là $9.01 ở 2019. Dân số Mỹ hiện tại là 327 triệu người. Có nghĩa là 60% dân số Mỹ sẽ xem GWTW nếu nó được chiếu ở 2019?

Không đời nào.

Và còn một fact nho nhỏ về GWTW đó là bộ phim này đã được chiếu đi chiếu lại tổng cộng 12 lần trong suốt 80 năm lịch sử. Một điều không tưởng với những phim thuộc thời đại sau này: https://www.reddit.com/r/movies/comments/1fm77j/the_problem_with_gone_with_the_wind_being_the/

———-

[CONS]

• Thiếu đi sự phát triển và mở rộng của các thị trường mới trên thế giới, đặc biệt là Châu Á.

• Thiếu đi sự phát triển của mạng xã hội để đưa khán giả tiếp cận với thông tin phim ảnh một cách chủ động và nhanh chóng. Tuy nhiên, như đã nói, điều này thực sự không quá cần thiết nếu rạp phim đã sẵn là một sự lựa chọn duy nhất.

• Thiếu đi số lượng hệ thống rạp phim cũng như tình hình dân số ngày nay. Có điều, những ảnh hưởng này cũng không có gì là chắc chắn. Vì ngành điện ảnh thực chất đã tồn tại và phát triển hàng trăm năm trên thế giới, và tăng trưởng dân số cũng chỉ đơn giản là tăng lượng khách hàng tiềm năng, chứ không hẳn là lượng khách hàng thực sự bỏ tiền ra xem.

• Thiếu đi giá vé từ các định dạng xem phim cao cấp.
_________________________________

2. Digital Era

[PROS]

• Tất cả những nhược điểm của thời kỳ trước

Một thị trường phim ảnh hoàn thiện và mang tính toàn cầu hơn. Sự phát triển của nền điện ảnh Trung Quốc và các nước Châu Á khác là những đóng góp tuyệt vời vào doanh thu phòng vé thế giới.

• Sự phát triển vượt bậc của công nghệ làm phim

IMAX, 3D hay 4DX tạo ra những sức hút rất đặc biệt để kéo khách hàng ra rạp, không chỉ đơn thuần là dựa vào nội dung, mà còn tập trung vào trải nghiệm.

———-

[CONS]

• Sự phát triển của các thị trường mới, cũng là sự đi xuống của các thị trường trưởng thành

Ở các quốc gia có nền điện ảnh phát triển, thời kì đỉnh cao của phòng vé đã trôi qua, và hiện có chiều hướng đi xuống. Suốt 20 năm qua, lượng vé bán ra trên mỗi đầu người ở US-Canada luôn trên đà lao dốc không phanh, giảm từ 5 vé/người xuống chỉ còn 3.5 vé/người: 

Thị trường điện ảnh Bắc Mĩ đạt đỉnh vào năm 1946 với admission đạt 4.1 tỉ vé. Trong thế kỉ thứ 21, đỉnh vé đạt được là 1.6 tỉ vé vào 2002. Riêng lượng vé bán ra trong 2018 là 1.3 tỉ vé: https://www.reddit.com/r/boxoffice/comments/c5zm3h/ww_what_year_sold_the_most_movie_tickets/

• “Giá trị phòng vé” < “Giá trị kinh tế”

Với sự phát triển của Internet và các phương tiện giải trí khác, người ta trở nên bận rộn hơn trong cuộc sống thường ngày. Nếu muốn xem lại một phim, họ có thể đơn giản là lên mạng xem một bản phim lậu, hoặc lên Youtube xem một đoạn cut yêu thích, hay xem lại trailers, hoặc xem DVD/Bluray chỉ vài tháng sau khi phim công chiếu. Nên có thể nói, “giá trị kinh tế” của một phim đã không còn hoàn toàn nằm ở phòng vé nữa, mà đã dàn trải đều ra các phương tiện khác.

• Môi trường cạnh tranh khốc liệt

Khi có quá nhiều phim mới ra rạp liên tục như hiện nay, việc phim cũ bị ảnh hưởng điều tất yếu. Một miếng bánh chia năm xẻ bảy. Phim lớn thế nào không quan trọng, quan trọng là mất đi suất chiếu, mất bớt khán giả, mất chỗ quảng cáo… dù khả năng trụ rạp hay nhu cầu khán giả có như thế nào, và tình hình này càng ngày càng trở nên phổ biến hơn.

Ví dụ: Avatar được chiếu trong hẳn 8 tháng, mở màn trong mùa nghỉ lễ Giáng Sinh – Năm Mới của cả Bắc Mĩ và Châu Âu. Trong suốt 2 tháng đầu, phim cạnh tranh lớn nhất là “Alvin and the Chipmunks”.

Còn Endgame, chưa ấm chỗ được 2 tuần đã đụng phải Detective Pikachu, sau là John Wick, ngay tiếp là Aladdin, sau nữa là Godzilla và vào tháng 6 sẽ còn nhiều nữa. Chưa bao giờ thị trường phim ảnh lại cạnh tranh căng thẳng như thế này. Thời nay, phim chiếu được chỉ khoảng 4 tuần là đã đạt tầm 90% doanh thu rồi, vì phải tranh thủ kiếm tiền càng nhanh càng tốt để tối đa hóa lợi nhuận.

Đó là chưa kể độ thu hút của rạp phim càng ngày càng giảm sút, người dân các nước phát triển đang dần chuyển hướng qua các dịch vụ streaming như Netflix. Không chỉ cạnh tranh ở rạp, phim thời bây giờ còn phải cạnh tranh với TV shows, home entertainment, phim online, phim lậu,…

• Rạp phim liệu có còn tồn tại trong tương lai?

Bài viết này từ The New York Times sẽ giải thích tốt hơn tất cả những gì mình có thể: https://www.nytimes.com/interactive/2019/06/20/movies/movie-industry-future.html

Mình đã từng phân tích về tình trạng mỗi tháng 1 Disney trong group. Về cơ bản, người ta đang càng ngày càng ít đi xem phim. Các studios giờ chỉ còn trông cậy vào những phim bom tấn kĩ xảo mới kéo nổi khán giả ra rạp. Người ta chỉ còn ra rạp khi muốn trải nghiệm những cảm giác thực sự đặc biệt. Nhìn vào bảng xếp hạng từ đầu năm đến giờ, thành công lớn chỉ đến duy nhất từ nhà Disney, vốn nổi tiếng với các phim bom tấn chất lượng, còn lại là các phim kinh phí thấp. Còn lại đều là flops hoặc under-performers, vì bị khán giả nhìn nhận là:

“Có lí do gì khiến tôi phải rời khỏi cái ghế ấm áp này, khỏi chương trình Netflix chất lượng cao mà tôi đang xem, khỏi game mà tôi đang chơi, để đi ra rạp không?” => “Béo phì: Tăng – Số lượng vé: Giảm”: 

___________________

Trở lại chủ đề chính là Avatar vs Endgame. Những gì mình viết có nghĩa rằng: nếu Avatar được chiếu ở 2019, nó sẽ có tất cả những lợi thế thị trường mà Endgame hiện đang có, nhưng cũng đồng thời mất đi những lợi thế của riêng mình ở 2009. Tương tự với Endgame.

Phần sau đây sẽ đi vào so sánh trực tiếp giữa hai phim và những yếu tố liên quan.

_________________________________

III. Avengers:Endgame VS Avatar Q & A

“Hồi Avatar rạp phim làm gì đã nhiều như bây giờ?”, “Endgame có điều kiện chiếu thuận lợi hơn Avatar nhiều”, “Endgame có marketing khủng, Avatar làm gì có”,…

Mình gọi đây là sự ngộ nhận về tình hình phát triển của điện ảnh thế giới qua góc nhìn từ thị trường Việt Nam.

Những nhận định này, vừa đúng, mà vừa sai. Đúng, vì nó phù hợp với sự phát triển của thị trường Việt Nam 10 năm qua. Sai, vì đó là những gì thấy được ở một thị trường đang phát triển vốn chỉ chiếm 0.5% thị phần điện ảnh toàn cầu được dùng để áp lên cả thế giới, nơi ngành công nghiệp này đã phát triển được gần trăm năm.

______________________

#1. “Endgame có điều kiện chiếu thuận lợi hơn Avatar nhiều vì có thêm Trung Quốc và các nước Châu Á mới nổi”?

Thuận lợi, đúng. Hơn nhiều, không hẳn.

———-

Doanh thu của Avatar phần lớn đến từ các thị trường đã phát triển, trưởng thành và ổn định như US, UK, Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước Châu Âu,… Nhưng với Endgame, những thị trường này đã đạt đỉnh từ rất lâu, lượng người xem hiện đang đi xuống và chịu ảnh hưởng nhiều từ sụt giảm ER. Do đó, sự phát triển của Trung Quốc và khu vực Đông Nam Á có chăng cũng chỉ để bù lại phần thâm hụt kia thôi.

______________________

#2. “Endgame được hỗ trợ rất nhiều bởi hệ thống rạp phim khủng. Avatar thì không”? 

Chênh lệch ở đây là có, nhưng còn tùy vào thị trường. Ở những thị trường trọng điểm (lâu đời) của Avatar, sự tăng trưởng thực sự không nhiều. Và đây cũng là những thị trường chiếm thị phần doanh thu áp đảo ở phòng vé thế giới.

———-

Lấy Bắc Mĩ làm ví dụ:

Avatar được chiếu mở màn ở 3461 rạp, so với 4662 rạp của Endgame. Có vẻ chênh lệch khá nhiều nhỉ, hơn tận 35%?

Không hẳn.

Ở Mĩ, rạp phim có rất nhiều loại, có những rạp siêu lớn và cũng có những rạp dạng drive-in (lái xe vào) chỉ có 1 màn chiếu duy nhất và không mở vào mùa đông. Đám này chính là lí do lượng rạp của Endgame lại cao đến thế, vì mở màn vào mùa hè. Avatar được chiếu vào tháng 12/2009. Lượng rạp chiếu mở màn tháng 12 cao nhất lịch sử thuộc về The Last Jedi với 4232 rạp vào 2017. Vậy nên suốt 8 năm thì lượng rạp phát triển thêm thực chất chỉ tầm 20%.

Chưa dừng lại ở đó, phần lớn doanh thu của thị trường Bắc Mĩ lại chỉ tập trung vào cụm 2000-2500 rạp lớn nhất (thường cũng là lâu đời nhất), kiểu như CGV, Lotte, Galaxy ở VN ấy; đám còn lại là rạp địa phương, doanh thu chiếm thị phần khá nhỏ.

———-

Đương nhiên không thể không nhắc tới 1 thị trường nổi tiếng hiện tại là Trung Quốc, vốn đã phình ra gấp 10 lần chỉ trong 10 năm. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là doanh thu của một phim cụ thể nào đó ở 2009 sẽ tăng gấp 10 lần khi được chiếu ở 2019. Cần phân biệt giữa supply – cung và demand – cầu. Dân số TQ không hề tăng một cách đáng kể nào, nhưng nguồn cung là rạp phim lại tăng rất nhiều. Dẫn đến nhu cầu chỉ được thỏa mãn với tốc độ nhanh hơn, chứ không nhất thiết là nhiều hơn.

Hệ thống rạp khổng lồ cũng là lí do tại sao độ sụt giảm doanh thu tuần ở Trung Quốc lại nổi tiếng là cao (70-90%), vì đơn giản ai muốn xem cũng xem được hết từ tuần đầu rồi. Mình từng đọc được là ATP – giá vé của Avatar 10 năm trước thực ra là cao hơn giá vé của EG ở đây, nhưng giờ không tìm lại nguồn được nữa.

____________________

#3. “Endgame có giá vé cao hơn nhiều ở các định dạng xịn như IMAX, 4DX… Avatar không có những cái đó”?

IMAX là công nghệ mới về Việt Nam, nhưng nó không hề mới trên thế giới. Bằng chứng là suốt 10 năm qua, kẻ nắm giữ ngôi vương doanh thu IMAX quốc tế chính là Avatar (Endgame chỉ mới phá hồi Chủ Nhật 5/5: https://deadline.com/2019/05/avengers-endgame-second-weekend-china-global-international-box-office-1202607401/). 4DX thì xuất hiện lần đầu vào 2009, nhưng thị phần kể cả đến bây giờ vẫn rất nhỏ.

———-

Thực ra, Avatar mới là phim được lợi ở các định dạng đặc biệt, vì 2/3 vé bán ra là ở định dạng 3D (RealD 3D, Dolby 3D, IMAX 3D và XpanD 3D) vốn đắt hơn 2D nhiều nhưng ai cũng sẵn sàng chi trả vì là trải nghiệm lần đầu. Giờ thì 3D đã thoái trào, các suất chiếu ngày càng ít và lượng vé bán ra cũng không bao nhiêu. Endgame chỉ bán được 1/3 lượng vé là 3D, tính ra tiền sẽ là khoảng 1 tỉ USD so với 1.87 tỉ USD của Avatar.

———-

Thị phần 3D ở 2009 là 10%, nhờ Avatar mà tăng lên 21% vào 2010-2011, nhưng dần dần giảm xuống lại còn 12% vào 2017:

______________________

#4. “Endgame có marketing khủng hơn Avatar rất nhiều”?

Cái này chúng ta lại đánh giá thấp Avatar rồi.

———-

Bản thân dự án Avatar là đứa con được James Cameron ấp ủ trong 15 năm trời, tốn không ít giấy mực của báo giới cả trước và sau công chiếu. Thời đó, chỉ cần danh tiếng của JC thôi đã đủ để kéo người ta ra rạp vì Titanic vốn là một huyền thoại và cũng là phim No.1 doanh thu lúc bấy giờ. Avatar còn là một “hiện tượng 3D” cần phải xem tại rạp, ai cũng tò mò muốn đi xem thử, chiếm sóng báo, đài, TV hàng tháng trời.

Endgame tuy có lợi thế về sự phát triển của mạng xã hội, nhưng như mình đã phân tích ở phần II.2, đó là một con dao hai lưỡi, cái gì đến nhanh thì đi cũng nhanh.

———-

Avatar có kinh phí chính thức là $237 triệu, nhưng ước tính ngoài luồng lên tới $280-310 triệu, thuộc hàng đắt đỏ nhất mọi thời đại. Kinh phí marketing cũng đạt $150 triệu, tương đương với Infinity War. So với Endgame sản xuất $356 triệu và marketing $200 triệu thì cũng chẳng thua kém là bao.

______________________

#5. “Endgame có lượng fan khủng và tận 21 phim trải đường. Avatar chỉ là 1 phim lẻ”?

Đúng vậy, nhưng cái phim lẻ đấy lại là phim tiên phong trong kĩ xảo 3D và nhờ thế trở thành một hiện tượng điện ảnh. Và vì đây là một phim gốc, đối tượng khán giả không hề bị giới hạn: già trẻ lớn bé ông bà chú bác gì cũng đi xem được với lí do là “trải nghiệm công nghệ mới”.

———-

Lực lượng đứng sau thành công của Avatar là khán giả đại chúng, còn với Endgame chỉ là fan và những người thường xuyên đi xem phim. Tập cuối của một phim bộ 22 tập vs một phim lẻ có kĩ xảo đỉnh cao, cái nào sẽ hút khách hơn? Rất khó nói.

______________________

#6. “Khả năng trụ rạp của Avatar tốt hơn nhiều vì phim hay, còn Endgame vì dở nên trụ rạp kém hơn”?

Cả Avatar và Endgame đều có WOM (word-of-mouth) – hiệu ứng truyền miệng và đón nhận của khán giả, ở mức xuất sắc. Avatar có điểm Cinemascore là “A” – rất tốt, còn Endgame là “A+”

– cực hiếm. Chỉ có 69 phim từng đạt được mức điểm này này từ khi Cinemascore được thành lập: https://www.reddit.com/r/boxoffice/wiki/cinemascore. Khác biệt ở đây là, sự đón nhận của Avatar nhờ nhiều vào sự ấn tượng về mặt thị giác của kĩ xảo 3D, còn của Endgame là mối liên kết cảm xúc với các nhân vật được xây dựng qua nhiều năm của MCU.

*Cinemascore: điểm đánh giá của khán giả khi vừa bước ra khỏi rạp chiếu, và là phương thức đo độ hài lòng của khán giả chính xác nhất. 600 suất chiếu ngẫu nhiên từ 600 địa điểm ngẫu nhiên ở 25 thành phố trên toàn nước Mĩ trong ngày mở màn sẽ được lựa chọn để lấy phiếu bầu.

———-

Trong 1 ngành công nghiệp dựa vào số liệu như box office, không có gì là không có lí do. Có 3 lí giải cho độ trụ rạp không mạnh của Endgame:

Demand Burn (Tốc độ đốt cháy nhu cầu)

Endgame thu được quá nhiều tiền trong một khoảng thời gian quá ngắn. $1 tỉ USD trong 5 ngày. $1.5 tỉ USD trong 8 ngày. $2 tỉ USD trong 11 ngày. $2.5 tỉ USD trong 20 ngày.

Lượng tiền mà một phim có thể kiếm được là hữu hạn, chỉ có con đường đi tới mốc tiền đó là khác nhau giữa các phim. Khi khán giả đã dồn xem Endgame ngay từ đầu thì những tuần sau đó hầu hết chỉ là những người đi xem lại và một số ít khán giả mới. Cái này là một hiện tượng hoàn toàn bình thường. Chưa kể Endgame còn được chiếu vào mùa hè, vốn là mùa phim bom tấn, là mùa của các vận động viên chạy nước rút đánh nhanh thắng nhanh để tránh bị hội đồng.

Phim ngày trước như Avatar có thể chọn đi đường dài vì cạnh tranh là không đáng kể, có thể từ từ mần ra tiền được. Nhưng chọn đi đường dài trong thời đại cạnh tranh khốc liệt như lúc này là cực kì rủi ro, vì doanh thu càng trải dài thì càng dễ bị ảnh hưởng. Kiếm được phần lớn tiền sớm, để khi doanh thu hàng ngày tụt xuống một mức đủ nhỏ để giữ ổn định và không bị ảnh hưởng bởi cạnh tranh nữa mới là chiến lược phù hợp.

Sở dĩ Avatar có độ drop rất nhỏ qua các tuần, ngoài lí do hiện tượng 3D, còn vì thời gian chiếu vào tháng 12. Đây là mùa chạy đường trường. Phim mùa đông như The Force Awakens, Jumanji hay Avatar sẽ khó có mở màn lớn như mùa hè được, vì khán giả đang bận bịu chuẩn bị sắm sửa hàng hóa, trang hoàng cho mùa nghỉ lễ. Bù lại, các phim chiếu thời điểm này sẽ có hẳn gần 3 tuần nghỉ lễ Giáng Sinh + Năm Mới, theo sau đó là “vùng đất chết” tháng Một.

Holiday (Nghỉ Lễ)

Sở dĩ Endgame có thể thu được nhiều tiền đến thế trong thời gian đầu là nhờ vào lịch chiếu trùng với giai đoạn nghỉ lễ của rất nhiều quốc gia, đặc biệt là ở Trung Quốc được nghỉ hẳn 1 tuần liền. Các quốc gia khác thì được nghỉ lễ May Day/Labour Day (Quốc Tế Lao Động) nên doanh thu bị phình ra so với ngày thường.

Điều này dẫn đến khi mọi người trở lại làm việc ở những tuần sau này, tỉ lệ giảm sút sẽ trông có vẻ rất cao so với tuần trước, nhưng thực chất đó là điều hoàn toàn bình thường.

Runtime (Thời lượng phim)

Endgame có thời lượng 3 tiếng, tính cả thời gian quảng cáo, di chuyển và chờ đợi là tận 4 tiếng. Quá nhiều cho một ngày đi làm trong tuần. Suất chiếu matinee ban ngày sẽ không hút khách, và suất chiếu đêm muộn cũng tương tự.

Thị trường phim ảnh ngày ngay không còn phù hợp với những bộ phim có thời lượng quá dài nữa, rất nhiều người sẽ đợi phim ra Bluray/DVD để về nhà coi thay vì bỏ một khoảng thời gian lớn để ra rạp.

*Còn 1 lí do nhỏ nữa là chiến tranh thương mại Mỹ – Trung đã làm phía Trung Quốc từ chối kéo dài lịch chiếu của Endgame, làm doanh thu cơ hội bị hụt tầm 15 triệu USD.

_______________________

#7. “Endgame chơi xấu khi tái phát hành, chơi bẩn để vượt Avatar”?

Vốn dĩ Endgame đã vượt doanh thu lần chiếu đầu tiên của Avatar mà không cần tới chiếu lại.

Vốn dĩ Endgame đã vượt tổng lượng vé bán ra của Avatar mà không cần tới chiếu lại.

Vốn dĩ Endgame đã vượt doanh thu nội địa của Avatar ở hầu hết các nước mà không cần tới chiếu lại.

Chiếu lại chỉ để vượt tổng doanh thu USD từ 2 lần chiếu của Avatar.

———-

Và mình cũng sẽ không gọi đây là tái phát hành (re-release) vì ngay trước thời điểm đó Endgame vẫn còn đang được chiếu ở 985 rạp tại Bắc Mĩ và rất nhiều thị trường lớn trên thế giới. Phải như Avatar sau khi kết thúc trình chiếu lần 1 thu về $2.749B liền ra mắt ngay một bản Special Edition cũng với cảnh phim mới và thu về thêm $39M mới gọi là tái phát hành. Endgame nên gọi là chiếu mở rộng (expansion).

Và khác với Avatar, bản SE thêm cảnh vào thẳng nội dung phim, Endgame chỉ đơn thuần là mở rộng số lượng rạp chiếu với 1 phần credit tri ân Stan Lee và lời mở đầu của đạo diễn, còn bản phim vẫn hoàn toàn giống như cũ.

The Hollywood Reporter cũng nghĩ như vậy: https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/is-endgame-rerelease-worth-it-avengers-fans-1221851

———-

Nói cho cùng, tất cả cũng chỉ là tiền bỏ ra để xem đúng 1 bộ phim duy nhất. Nếu một phim đủ hấp dẫn để sau 1 khoảng thời gian ngừng chiếu người ta vẫn chịu bỏ tiền ra xem lại, thì nó hoàn toàn xứng đáng với số tiền đó.

_________________________________

[EXTRASẢnh Hưởng Về Văn Hóa Đại Chúng Và Khái Niệm “Xứng Đáng”

“Avatar chất lượng đỉnh hơn nhiều, Endgame làm sao xứng đáng đứng No.1 bằng”

———-

• Thẳng thắn mà nói: thành công của Avatar 80% đến từ kĩ xảo, 20% đến từ James Cameron. Nội dung của phim không quá hay, cũng không dở, chỉ vừa đủ, không gây được bất cứ ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực gì. Còn với Oscars hay Golden Globes, JC là một đạo diễn đủ huyền thoại để kiếm được đề cử cho bất cứ thứ gì ông động vào.

Một bài phân tích từ Forbes: https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2014/12/18/avatar-became-the-highest-grossing-film-of-all-time-while-leaving-no-pop-culture-footprint/#4b84172d6159

Avatar là một hiện tượng về kĩ xảo và doanh thu, và nó sẽ luôn được nhớ đến như vậy. Phim đã mở đầu cho một kỉ nguyên mới của điện ảnh trong lĩnh vực VFX, nhưng ảnh hưởng văn hóa thì rất tiếc là không có cửa khi so sánh với những phim từng nắm giữ danh hiệu “highest-grossing” như Jaws, Star Wars, Jurassic Park hay Titanic.

———-

• Bên cạnh kĩ xảo, cốt lõi của điện ảnh luôn nằm ở “câu chuyện”-“story-telling”. Đây chính là cái mà Endgame nói riêng hay MCU nói chung đã tạo dựng vô cùng thành công trong suốt 11 năm qua.

Hãy nhìn vào thực tế là Marvel Studios đã bằng một cách thần kỳ nào đó làm được 22 bộ phim cùng liên kết và tồn tại với nhau trong 1 vũ trụ suốt 11 năm trời đi. Hoàn toàn không thiếu những franchise chỉ có 3, 4 phim mà còn phải chật vật để nối phần trước với phần sau.

Trong 11 năm tồn tại đó, MCU đã để lại dấu ấn cực kì sâu đậm lên nền điện ảnh thế giới. 22 cuộc hành trình trị giá hơn 21 tỉ USD đã làm thay đổi cục diện ngành công nghiệp điện ảnh, thay đổi cả cách Hollywood làm việc. Nghĩ xem, các vũ trụ điện ảnh liên kết, làn sóng phim siêu anh hùng,.. tất cả xuất phát từ đâu? Liệu có ai dám nghĩ rằng 1 franchise có thể cho ra đời hàng chục phim chỉ trong vòng vài năm nhưng vẫn đạt được những thành công vô tiền khoáng hậu?

Một bài khảo sát từ critics của Indiewire: https://www.indiewire.com/2019/04/marvel-cinematic-universe-legacy-1202126883/

Nhà văn George R. R. Martin – tác giả bộ sách Game of Thrones đã nói như thế này sau khi xem Endgame: “Stan Lee sẽ rất tự hào. Liệu ông có bao giờ mơ được rằng tất cả những nhân vật mà ông và Jack Kirby và Steve Ditko và những người còn lại trong Marvel tạo ra đầu thập niên 60 lại có 1 ngày thống trị văn hóa đại chúng toàn cầu? 1 câu chuyện tuyệt vời dành cho các bạn.”

———-

Avatar giống như một đứa trẻ được sinh ra với tài năng vượt trội hơn tất cả và nhờ đó mà đạt tới đỉnh cao. Còn Endgame là một đứa trẻ bình thường, nhờ cố gắng, nỗ lực bền bỉ của chính bản thân và gia đình mới đạt được thành công như ngày hôm nay. Cả hai đều xứng đáng có một vị trí cho riêng mình trong lịch sử điện ảnh.

_________________________________

[KẾT LUẬN]

Không phải tự dưng mà Titanic và Avatar đứng vững trên ngôi vương hàng chục năm trời, và cũng không phải tự dưng mà Endgame lại vượt trội đến thế so với các phim cùng thời. Mỗi phim ra mắt ở một giai đoạn lịch sử khác nhau, với những yếu tố xung quanh rất khác biệt, đều xuất sắc và xứng đáng theo cách riêng của mình

Chính vì vậy, tìm cách quy đổi doanh thu phim từ thời đại này sang thời đại khác để so sánh với nhau, dù là bằng phương thức nào, cũng đều rất khập khiễng. Nếu một phim thu nhiều tiền hơn, thì có nghĩa là nó thu nhiều tiền hơn. Còn về thứ hạng, nên tránh suy nghĩ theo kiểu phim sau đánh bại phim trước, mà hãy cứ xem đơn giản như một sự chuyển tiếp thế hệ vậy.

Một Asgard đã khởi xướng thread so sánh trực tiếp số lượng vé bán ra của Avatar và Endgame ở từng quốc gia với độ chính xác cao nhất có thể. Con số mình đưa ra ở trên bài chỉ là ước lượng, hi vọng là trong 2 tuần tới (tầm 10/7) dự án sẽ kịp hoàn thành. Link cho ai muốn kiểm chứng: https://forums.boxofficetheory.com/topic/27967-the-admission-count-avatar-vs-avengers-endgame/#comments

*Asgard là tên của BOT dành cho những cá nhân có quyền truy cập đặc biệt, truy cập sâu vào dữ liệu phòng vé thế giới, có khả năng cung cấp những thông tin nội bộ sớm hơn và chính xác hơn cả các trang báo chính thống. Trong lịch sử tồn tại khoảng hơn 10 năm của BOT, đã có tổng cộng 3 Asgard. Asgard 1 – Rth cũng là người quyền lực nhất và chính xác nhất, cực kì ít xuất hiện, chỉ dành cho những phim bom tấn lớn nhất năm. Asgard 2 – Empire City xuất hiện thường xuyên hơn, nhưng vì quá toxic nên đã bị trục xuất khoảng vài năm trước. Asgard 3 – Charlie Jartinder là người vừa xuất hiện được khoảng 1 năm, hoạt động cực kì tích cực và hiện đang là sinh viên.

Một số thread Reddit cho những ai muốn tìm hiểu thêm:
https://www.reddit.com/r/boxoffice/comments/bylxuv/other_why_is_it_not_common_practice_to_adjust_for/
https://www.reddit.com/r/explainlikeimfive/comments/c2vd8u/eli5_why_do_blockbuster_movies_like_avatar_and/

Một nghiên cứu về thành công của bộ máy Marvel đến từ Harvard Business Review: https://hbr.org/2019/07/marvels-blockbuster-machine

_________________________________

Nguồn: https://www.forbes.com/sites/markhughes/2019/06/25/avengers-endgame-passes-avatar-original-box-office-run/

Dịch và biên tập: https://www.facebook.com/marktran.282

Reply